Publicystyka - ngo.pl

Skutkiem niejasnych rozwiązań prawnych jest olbrzymia
rozbieżność w praktyce wydziałów Krajowego Rejestru Sądowego sądów
rejonowych w całej Polsce. Można tutaj wskazać następujące
dane.

Różnice przedstawione powyżej wynikają z odmiennych
interpretacji art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo
o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001, Nr 79 poz. 855 ze zm. )
zwalniającego z opłat sądowych w sprawach o wpis stowarzyszenia do
rejestru oraz art. 56 pkt 1 ustawy o kosztach ustalającego opłatę
stałą w kwocie 150 zł od wniosku o dokonanie zmiany wpisu
dotyczącego podmiotu wpisanego tylko w rejestrze stowarzyszeń,
innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz
publicznych zakładów opieki zdrowotnej, niewpisanego do rejestru
przedsiębiorców.

Sądy pobierające opłatę opierają się na argumencie z wykładni
systemowej, twierdząc, że ponieważ art. 17 prawa o stowarzyszeniach
znajduje się w rozdziale drugim zatytułowanym „Tworzenie
stowarzyszeń”, zwolnienie dotyczy jedynie pierwszego wpisu,
natomiast za wpis zmiany pobiera się już opłatę w wysokości 150 zł.
Na ryzyko takiej wykładni sądów wskazywała już Anna Gnys w artykule
„Kto i od jakich opłat sądowych nie będzie zwolniony”
(Rzeczposp.2005.12.12).

Na skutek takiej interpretacji sądy pobierają opłatę, która
dla tego rodzaju podmiotów prawa jest dotkliwym wydatkiem, z uwagi
na częstotliwość powstawania obowiązku dokonania zmiany w
rejestrze. Istotnym jest również fakt, że ich głównym źródłem
dochodów (nie prowadzą działalności gospodarczej) są składki
członkowskie oraz darowizny sponsorów, które raczej powinny być
przeznaczane na działalność stowarzyszenia, a nie na opłaty sądowe.
Mamy tutaj do czynienia z ograniczaniem konstytucyjnej wolności
stowarzyszeń (art. 12 Konst. RP) i postulatów budowania
społeczeństwa obywatelskiego, którego fundamentem są właśnie
stowarzyszenia.

Sądy nie pobierające opłat słusznie argumentują, że art. 56
pkt 1 nie wymienia expressis verbis stowarzyszeń, ale
stanowi jedynie o podmiotach wpisanych do rejestru stowarzyszeń,
innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz
publicznych zakładów opieki zdrowotnej, niewpisanych do rejestru
przedsiębiorców. W kontekście zwolnienia z art. 17 ust. 4 taka
interpretacja prowadzi do wniosku, że do zakresu podmiotów o
których mowa w art. 56 pkt 1 nie należą stowarzyszenia, a inne
podmioty np. fundacje, których zwolnienie z opłat KRS zawarte w
dawnym art. 8 ustawy z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U.
z 1991 r. nr 46, poz. 203 ze zm.) zostało derogowane ustawą z 2005
r.

Podkreślić trzeba, że żaden z urzędników Ministerstwa Finansów
jak i Ministerstwa Sprawiedliwości nie zauważył, iż opłaty sądowe
dokonywane przez stowarzyszenia za wpis zmiany w KRS wpływają
jedynie z niektórych regionów kraju. Przytoczenia również wymaga
odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - z
upoważnienia prezesa Rady Ministrówna interpelację poselską nr 1092
z dnia 13 lutego 2006 r. posłanek Magdaleny Kochan i Lidii Staroń,
w której otwarcie przyznaje, że nie uchylenie art. 17 ust. 4 przez
ustawę z 2005 r. jest wynikiem „niedopatrzenia
legislacyjnego”.

Obecny stan rzeczy, w którym obowiązek uiszczania opłat
sądowych przez stowarzyszenia jest uzależniony od ich siedziby jest
całkowicie niedopuszczalny i w przyszłości może doprowadzić do
konieczności zwrotu bezprawnie pobranych opłat. Biorąc bowiem pod
uwagę skalę i okres trwania problemu sytuacja ta może stać się
nieprzyjemną niespodzianką dla budżetu państwa. Tak jak obecnie
jest tylko problemem finansowym dla stowarzyszeń.

Notatka powyższa sygnalizuje zauważalny w praktyce problem,
który wymaga szybkiej interwencji ustawodawcy.