Publicystyka - ngo.pl

Podejście ogólne, w kontekście konkurencji, na rzecz modelu współpracy między wszystkimi zainteresowanymi podmiotami

EKES proponuje stworzenie na szczeblu europejskim nowych ram partnerstwa między instytucjami edukacyjnymi a przedsiębiorstwami w celu wykorzystania atutów wymiaru europejskiego oraz na rzecz postępu społeczeństwa. EKES zaleca uruchomienie procesu europejskiego, który mógłby przybrać formę dość szerokich europejskich ram odniesienia umożliwiających podmiotom w terenie podejmowanie innowacyjnych działań na szczeblu lokalnym i krajowym, takich jak:

• apelowanie do państw członkowskich i innych władz publicznych o większe zaangażowanie na rzecz szkolnictwa, a w szczególności na rzecz partnerstw, tak aby odpowiednio zareagować na kryzys gospodarczy oraz na utrzymujące się trudności na rynku pracy;
• zachęcanie przedsiębiorstw i instytucji edukacyjnych do zaangażowania się w te partnerstwa, z zastosowaniem innowacyjnych rozwiązań co do formy i treści;
• organizowanie wymiany wzorcowych rozwiązań i stworzenie ram technicznych i finansowych pozwalających na testowanie, ocenę i rozpowszechnianie inicjatyw na płaszczyźnie europejskiej;
• rozwijanie wspólnych projektów (wspólne ramy odniesienia dla dyplomów, sieci szkół i inicjatyw, szkolenie nauczycieli, sieć mediatorów);
• promowanie programów związanej z mobilnością wymiany nauczycieli, uczniów, szkół i organizacji pracodawców.

EKES sugeruje, by wspomniany proces był finansowany do roku 2013 z europejskich funduszy strukturalnych oraz w ramach istniejących programów (Leonardo, Grundtvig, Erasmus dla studentów, dla młodzieży uczącej się zawodu, dla osób zakładających firmy itd.), dostosowanych odpowiednio w miarę potrzeb. Po roku 2013 można by zaproponować uzupełniający program szczegółowy.

Niezbędny charakter partnerstwa między środowiskiem przedsiębiorstw a środowiskiem szkolnictwa i jego potencjał

Partnerstwo powinno uwzględniać:

• powszechne prawo do kształcenia i edukacji, a szczególnie do jak najwyższego poziomu wiedzy ogólnej, w tym nauki języków i współczesnych technik komunikacyjnych;
• walkę z wszelkimi formami wykluczenia i dyskryminacji, a także poszanowanie różnorodności we wszystkich formach;
• inicjatywę i kreatywność oraz wszystkie pozytywne wartości związane z ideą tworzenia bogactwa i z przedsiębiorczością;
• poświęcenie specjalnej uwagi przypadkom indywidualnym, szczególnie w określonych grupach ludności.

Tradycyjnie w Europie prowadzono długoterminowe prognozowanie potrzebnych umiejętności. Jednakże w szybko zmieniającej się zglobalizowanej gospodarce konieczna jest ściślejsza współpraca między systemem szkolnictwa a przedsiębiorstwami w zakresie określania potrzeb przemysłu, a zwłaszcza MŚP – zarówno potrzeb bieżących, jak i tych, które pojawią się w nieodległej przyszłości.

Od dawna odnotowuje się bardzo pozytywne doświadczenia w zakresie kształcenia technicznego, na poziomie średnim i wyższym, w ramach partnerstw, które umożliwiają jego ścisły związek ze środowiskiem gospodarczym poprzez różne umowy – formalne i nieformalne – wiążące, dwukierunkowo, instytucje edukacyjne i przedsiębiorstwa. Poza wzorcowymi rozwiązaniami, zauważalnymi niemal wszędzie, istnieje silne dążenie, by w poszanowaniu kompetencji każdej ze stron – w tym uprawnień placówek oświatowych do w pełni niezależnego wydawania dyplomów – budować trwałe stosunki partnerskie celem tworzenia synergii, łączenia potencjału i umiejętności, tak aby wspólnie zaspokajać potrzeby społeczne i gospodarcze.

Przedsiębiorstwa i instytucje edukacyjne dążą do realizacji innych celów, ale rozwijanie wymiany informacji, partnerstw i wspólnych projektów może przynosić im korzyści ułatwiające skuteczniejsze wykonywanie ich zadań. Od lat w wielu państwach członkowskich funkcjonują systemy naprzemiennej nauki w szkole i przyuczania zawodowego, w ramach których nauka odbywa się w szkole i w przedsiębiorstwie. Takie naprzemienne systemy nauki wykazują znaczną wartość dodaną wynikającą ze stałych, ustrukturyzowanych i zintegrowanych partnerstw.

W idealnej sytuacji przedsiębiorstwo wnosi znajomość potrzeb rynku, zarówno bieżących, jak i przyszłych, dając w ten sposób możliwość lepszego ukierunkowania oferty edukacyjnej i szkoleniowej.

Natomiast w dziedzinie szkolnictwa następuje gromadzenie wiedzy technicznej i naukowej, która może zostać praktycznie wykorzystana poprzez przygotowanie do działania w środowisku pracy, rozwój nowych ofert i ścieżek podnoszenia kwalifikacji.

Wyzwania dla przedsiębiorstw i instytucji edukacyjnych

Pomimo licznych pozytywnych doświadczeń liczba inicjatyw w zakresie partnerstw między instytucjami edukacyjnymi a pracodawcami jest nadal skromna; ograniczają się one do szkolnictwa technicznego i zawodowego.

Ramy nowego partnerstwa europejskiego muszą przybierać różne kształty. Muszą one obejmować w zróżnicowany sposób odpowiednich partnerów:

• na płaszczyźnie lokalnej – przedsiębiorstwo z instytucjami edukacyjnymi i władzami lokalnymi;
• stowarzyszenia przedsiębiorców, partnerów społecznych, struktury szkolnictwa i inne podmioty społeczeństwa obywatelskiego – powinni oni pobudzać takie partnerstwa lokalne i zapewniać im ustrukturyzowane ramy;
• na płaszczyźnie europejskiej – Komisja Europejska, duże europejskie organizacje przedsiębiorców i pracowników oraz pozostałe podmioty społeczeństwa obywatelskiego, a także rządy europejskie, aby nadawać temu partnerstwu wymiar europejski obejmujący 27 państw członkowskich.

Instytucje edukacyjne i przedsiębiorstwa, a zwłaszcza organizacje, które je reprezentują, ponoszą wspólnie odpowiedzialność za opracowanie ścieżek kształcenia i oferty szkoleniowej.

Przedsiębiorstwo musi pozyskać bardzo różne kompetencje w wielu wymiarach, które warunkują lub wpływają na jego organizację, funkcjonowanie i działalność gospodarczą, a więc w zakresie przemian technologicznych, internacjonalizacji i nowych technologii. Przedsiębiorstwo musi z jednej strony znaleźć osoby o odpowiednich kompetencjach na rynku pracy, a z drugiej strony – zapewnić kwalifikacje swoim pracownikom, osobom sprawującym funkcje kierownicze i osobom, które będą sprawowały takie funkcje w przyszłości, pod kątem wymogów zawodowych. Pracownicy zaś stoją w obliczu konieczności rozwijania własnego potencjału zatrudnienia i potwierdzania zdobytych kwalifikacji dyplomami o uznanej wartości zarówno w ramach przedsiębiorstwa, jak i na rynku pracy.

Dynamika zmian w szkolnictwie europejskim jest wyraźnie zdominowana przez dwa zjawiska: upowszechnienie i zróżnicowanie kształcenia. Szybki wzrost liczby uczniów i studentów w ostatnich dziesięcioleciach doprowadził równocześnie do wyraźnej dywersyfikacji uczących się (struktura wiekowa, wcześniejsza edukacja, pochodzenie społeczne itp.), która z kolei doprowadziła do konieczności opracowania dostosowanych i specyficznych metod pracy.

Obecnie odczuwany jest brak wykwalifikowanych pracowników w takich sektorach jak usługi dla ludności, budownictwo, gastronomia i hotelarstwo itd. Kształcenie techniczne i zawodowe często służyło za punkt odniesienia dla współpracy między przedsiębiorstwami a instytucjami edukacyjnymi na płaszczyźnie lokalnej. W wielu krajach tego typu kształcenie popadło w zapomnienie i niektórzy sądzą, że upowszechnianie się zjawiska niepewności i wykluczenia w naszych społeczeństwach jest bezpośrednio z tym związane. Wspólna odpowiedzialność przedsiębiorstw i instytucji edukacyjnych polega na poprawie perspektyw rozwoju zawodowego (płace, awanse itp.), na podnoszeniu rangi zawodów i rzemiosła przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiej jakości nauczania obejmującego znaczną część wiedzy ogólnej.

Ciągłość i szybkość rytmów zmian wymagają nieustannej aktualizacji wyników, kształcenia ustawicznego, ponownego uczenia się i utrzymywania poziomu kompetencji i kwalifikacji zawodowych. Uczenie się przez całe życie staje się zatem obecnie powszechną koniecznością.

Pomijając wyjątkowe przypadki instytucje edukacyjne w znacznej mierze pozostają nieznane większości przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP. Tymczasem to właśnie w MŚP może występować potrzeba wszechstronnego szkolenia.

Najlepszą metodą byłoby lepsze włączenie pracodawców w szkolenie nauczycieli biorących udział w procesie rozwijania umiejętności zawodowych. Ponadto należałoby kształcić mediatorów celem inicjowania i sprawnego funkcjonowania stosunków partnerskich.

Ku europejskim ramom stosunków między środowiskiem szkolnictwa a przedsiębiorstwami

Nowe wyzwania, kryzys i wzrost bezrobocia wymagają większego niż zwykle zaangażowania na rzecz kształcenia, ale także szybkiego przewidywania i oceniania przyszłych potrzeb w zakresie umiejętności oraz zarządzania nimi. Konieczne jest w związku z tym wykorzystanie w tej dziedzinie istniejących możliwości, w tym funduszy strukturalnych, oraz opracowanie nowych form działania na lata 2014–2020.

W latach 80. powstała jednolita sieć europejska (program COMETT) zdolna do skutecznego organizowania co roku tysięcy projektów wymiany ponadnarodowej między środowiskiem przemysłu a uczelniami wyższymi, w tym intensywnych kursów szkoleniowych na poziomie zaawansowanym. Zarówno ilość, jak i jakość oferty szkoleniowej na poziomie zaawansowanym poprawiła się na całym terytorium europejskim, przyczyniając się w ten sposób do zwiększenia konkurencyjności europejskiej, uświadomienia sobie i zrozumienia korzyści płynących ze współpracy między uczelniami wyższymi a przedsiębiorstwami. Niektóre elementy programu COMETT zostały wykorzystane w programie Leonardo da Vinci, lecz jego specyfika i potencjał sieci powstałych w jego ramach zniknęły.

Tworzenie europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego rozpoczęte pod nazwą „procesu bolońskiego” w 1999 r. Celem procesu jest stworzenie europejskiego obszaru kształcenia, przede wszystkim w drodze harmonizacji uniwersyteckich cyklów nauczania w Europie na poziomie licencjackim, magisterskim i doktoranckim, która umożliwia przede wszystkim porównywalność poziomu studiów, a zatem wymianę studentów i mobilność osób. Działania te sprzyjają czytelności, znoszą podziały i poprawiają współpracę między uczelniami wyższymi a przedsiębiorstwami.

Jednak stwierdzić należy, że:

• w żadnym momencie nie podkreślono priorytetowego znaczenia wzmocnienia więzi między środowiskiem przedsiębiorstw a szkolnictwem;
• uczelnie wyższe, których głównym zadaniem nie jest oczywiście utrzymywanie stosunków z pracodawcami, z reguły nie dysponują ani środkami, ani możliwościami, by nawiązywać ustrukturyzowane kontakty z przedsiębiorstwami krajów unijnych;
• pracodawcy oczekują współpracy, lecz zbyt często nie udostępniają oczekiwanej pomocy technicznej i finansowej.

W procesie kopenhaskim zainicjowanym przez Unię Europejską w 2002 r. chodzi o to, by systemy kształcenia i szkolenia zawodowego stały się wzorami jakości. W związku z tym zaczęto silnie wspierać działania podobne do procesu bolońskiego, lecz dostosowane do dziedziny kształcenia i szkolenia zawodowego.

Programy Leonardo i Grundtvig – pierwszy z nich umożliwia mobilność osób, które chcą zdobyć doświadczenie zawodowe w Europie i ułatwia wymianę wzorcowych rozwiązań między organizatorami kształcenia, a drugi ma na celu poprawę jakości i poszerzenie wymiaru europejskiego kształcenia dorosłych oraz stworzenie obywatelom europejskim większych możliwości w zakresie uczenia się przez całe życie – są znane wąskim kręgom i nie osiągnęły wielkości krytycznej pozwalającej osiągać wyznaczone cele. Nie chodzi tu o kwestionowanie zasad ich funkcjonowania, ale w przyszłości konieczne będzie wzmocnienie ich środków działania.

Nowy europejski proces na rzecz partnerstwa między pracodawcami a instytucjami edukacyjnymi

Unia Europejska nie może ignorować swojego opóźnienia w dziedzinie edukacji ani trudności w przygotowywaniu na potrzeby przedsiębiorstw osób posiadających podstawowe i specjalistyczne wykształcenie, wystarczające do tego aby sprostać wyzwaniom technologicznym i dostosować się do dzisiejszych wymogów globalizacji. W tym kontekście mobilność wewnątrzwspólnotowa jest koniecznością, podobnie jak nauka języków obcych w ramach europejskiej strategii wielojęzyczności. Znaczenie wszechstronnego podejścia do kwestii relacji między przedsiębiorstwami a instytucjami edukacyjnymi musi być zatem rozumiane jako konieczność rozwiązania powyższych problemów, a przede wszystkim zniesienia barier istniejących między politykami edukacji w poszczególnych państwach i uwolnienia potencjału integracji europejskiej leżącego w ludziach.

Szkoły i wyższe uczelnie muszą uzyskać większą pomoc na drodze do rozszerzenia ich oferty poza kształcenie początkowe i objęcia nią również kształcenia ustawicznego. Na przykład, z wyjątkiem kilku państw członkowskich, instytucje edukacyjne nie kwalifikują się do pomocy finansowej w ramach programów strukturalnych dotyczących rozwoju zasobów ludzkich.

Główną uznaną wadą programów europejskich jest ich niewielki zasięg z powodu ograniczonych środków finansowych. Zatem zamiast zalecać uruchomienie kolejnego programu europejskiego, który pozostanie mało znany i będzie dotyczył bardzo ograniczonego i elitarnego grona odbiorców, należałoby może przyjąć podejście systemowe opierające się jednocześnie na rozwiązaniach prostszych (pozbawionych obciążenia biurokratycznego, zbyt często charakteryzującego programy europejskie) i ambitniejszych, obejmujących:

• ogólne ramy polityczne zatwierdzane, oceniane i monitorowane przez partnerów społecznych;
• europejskie narzędzia analizy rynków i sektorów, w których występuje duże zapotrzebowanie na wykwalifikowanych pracowników;
• wymianę sprawdzonych rozwiązań obejmującą zarówno kształcenie techniczne, uczenie się przez całe życie, jak i badania;
• „stypendia europejskie” finansowane zarówno ze środków UE i państw członkowskich, jak i przez sektor prywatny lub stowarzyszenia, skierowane do wszystkich rodzajów odbiorców, zwłaszcza do mniejszości i młodzieży znajdującej się w trudnej sytuacji (praktyki, projekty integracji zawodowej, projekty innowacyjne);
• opracowanie wspólnych ram odniesienia dla dyplomów i tytułów zawodowych oraz transgranicznych sieci inicjatyw lokalnych;
• tworzenie europejskich sieci mediatorów, aby ułatwić nawiązywanie partnerstw;
• dostosowanie do tych celów istniejących funduszy i programów europejskich.

Integracja europejska jest doskonałą okazją, by dzielić się doświadczeniami i mnożyć możliwości po to, by stworzyć szersze i bogatsze ramy instytucjom edukacyjnym oraz udostępnić przedsiębiorstwom rynek wewnętrzny dający możliwości rozwoju.