Publicystyka - ngo.pl

Aby powołać radę działalności pożytku publicznego w województwie, powiecie lub gminie, organizacje pozarządowe muszą wystąpić z wnioskiem o to do marszałka województwa, starosty, burmistrza lub prezydenta miasta. Organy te mogą, ale nie muszą stworzyć rady. A przedstawiciele organizacji nie bardzo mają możliwości interwencji w takiej sytuacji. Tak stanowią aktualnie obowiązujące przepisy o powoływaniu lokalnych rad działalności pożytku publicznego. Być może już niedługo się to zmieni.

W projekcie nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, nad którą obecnie pracują posłowie z sejmowej komisji polityki społecznej i rodziny, przewidziano bowiem, że jeśli określona liczba organizacji zwróci się do organu wykonawczego danej jednostki samorządu terytorialnego z wnioskiem o powołanie rady działalności pożytku publicznego, to organ ten będzie miał obowiązek radę stworzyć. Marszałek województwa będzie miał na to dwa miesiące od dnia wpłynięcia wniosku, a samorząd powiatowy lub gminny – 30 dni. Co istotne: w przypadku nie utworzenia rady w przewidzianych terminach organizacje pozarządowe będą mogły zaskarżyć bezczynność organu do sądu administracyjnego.

Z kilku propozycji, które przedstawili podczas prac sejmowej podkomisji ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi, w projekcie nowelizacji znalazły się m.in. te o wydłużeniu kadencji rad pożytku publicznego do trzech lat.

– Bardzo dużo o tym dyskutowaliśmy – mówi Agnieszka Olender z białostockiego ośrodka sieci SPLOT, która zbierała merytoryczny dorobek grup roboczych, pracujących w trzech projektach w Polsce zachodniej, wschodniej i północnej. – Uznaliśmy, że dwa lata to za mało czasu, aby rada mogła dobrze wywiązać się ze swoich zadań. Cztery lata to z kolei może być za duże obciążenie dla członków rad, którzy pracują przecież społecznie. Trzy lata wydają się w sam raz, tym bardziej, że koresponduje to także z przepisami o ogólnopolskiej Radzie Działalności Pożytku Publicznego.

Uczestnicy grup roboczych SPLOT-u postulowali także, aby zwiększyć liczbę organizacji, które mogą w gminie i powiecie wnioskować o powołanie rady działalności pożytku publicznego. Przy obecnych przepisach wystarczą do tego de facto dwie organizacje.

– Naszym zdaniem to za mało – wyjaśnia Olender. – Proponowaliśmy, aby było to 10 organizacji. Jeżeli na danym terenie jest mniej organizacji lub nie są w stanie się skrzyknąć, aby wspólnie wystąpić do gminy z wnioskiem, to widać jeszcze nie jest to odpowiedni moment na powołanie rady.

Ostatecznie w projekcie zapisano, że wspólny wniosek o powołanie rady działalności pożytku publicznego na terenie powiatu i gminy powinno złożyć co najmniej pięć organizacji.

Projekt nowelizacji przewiduje również, że zarówno rady gminne, jak i powiatowe będą mogły posiłkować się w swoich pracach wsparciem eksperckim. Umożliwi to zastosowanie wobec nich art. 38, który do tej pory odnoszony był tylko do rady ogólnopolskiej, a który stanowił, że rada może powoływać ekspertów, zapraszać do uczestnictwa w swoich posiedzeniach przedstawicieli organów administracji publicznej i organizacji pozarządowych niereprezentowanych w radzie oraz zlecać przeprowadzanie badań i opracowanie ekspertyz związanych z realizacją jej zadań.

W trakcie prac nad przygotowaniem projektu ustawy, zarówno strona pozarządowa, jak i samorządowa zgłaszały postulaty dotyczące wprowadzenia możliwości odwoływania członków rad przed upływem kadencji. Znalazło się to także w rekomendacjach przygotowanych przez SPLOT. Uczestnicy grup warsztatowych zaproponowali, aby w ustawie znalazł się zapis mówiący, że organ stanowiący powiatu lub gminy określi, w drodze uchwały, tryb powoływania i odwoływania członków oraz organizację i tryb działania swoich rad pożytku publicznego.

W projekcie ustawy jednak idea ta została sformułowana inaczej: wzorując się na podobnych zapisach o radach wojewódzkich, wymieniono konkretne sytuacje, w których organ wykonawczy może odwołać członka rady. Może się to stać więc na wniosek: samego członka lub członkini rady, na wniosek przedstawicieli organu wykonawczego, na wniosek przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3, w przypadku skazania członka lub członkini prawomocnym wyrokiem za przestępstwo popełnione z winy umyślnej, jeżeli członek lub członkini rady stali się trwale niezdolni do pełnienia swoich obowiązków w radzie z powodu choroby stwierdzonej orzeczeniem lekarskim oraz w przypadku nieusprawiedliwionej nieobecności na trzech kolejnych posiedzeniach rady.

– A co z odwoływaniem członków rady wskazanych przez organ stanowiący samorządu? – pyta Agnieszka Olender. – Przy obecnym zapisie, gdy np. rada gminy skończy swą kadencję, a w gminnej radzie działalności pożytku publicznego zasiadają jej przedstawiciele, to nikt nie jest władny odwołać takiego radnego lub radnej z funkcji członka czy członki rady pożytku. Chyba, że sami z nich zrezygnują.

W swoich rekomendacjach SPLOT podkreślał rolę rady gminy czy powiatu w określaniu warunków, na jakich można odwoływać członków rady pożytku.

– Nasza idea została zmodyfikowana poprzez wypunktowanie pewnych sytuacji i to w sposób, który nie jest właściwy – mówi Olender i zapowiada, że prawdopodobnie na dalszym etapie prac nad nowelizacją w sejmie, SPLOT będzie chciał zwrócić posłom uwagę na ten problem.

W nowelizacji spróbowano także wspomóc rady nierzadko zasypywane dokumentami do skonsultowania.

– Są rady, z którymi niczego się nie konsultuje, ale są też takie, które otrzymują do zaopiniowania mnóstwo dokumentów, mających mały lub nawet żaden związek z działalnością pożytku publicznego. Nieliczne z nich świadomie same ograniczały zakres spraw, którymi chcą się zajmować, ale nie we wszystkich samorządach spotykało się to ze zrozumieniem – wyjaśnia Agnieszka Olender.

Pierwotnie w propozycjach do nowelizacji sformułowano zapis, który mówił wprost, że powiatowa lub gminna rada pożytku może zawęzić zakres spraw, podlegających jej opiniowaniu. Ostatecznie jednak postanowiono zapisać, że rada (wojewódzka, gminna i powiatowa), po zasięgnięciu opinii organu wykonawczego właściwej jednostki samorządu terytorialnego, sama określa w uchwale sposób realizacji swoich zadań. W projekcie nowelizacji takie prawo zagwarantowano także radom gminnym i powiatowym.

Inna wprowadzona zmiana, zgodna z rekomendacjami SPLOT, polega na tym, że marszałek województwa nie będzie już odpowiedzialny za zwoływanie posiedzeń rady. Wynika to z praktyki działania rad wojewódzkich – marszałkowie prawie nigdy nie korzystali z tego uprawnienia.

Nie wszystkie rekomendacje przygotowane przez SPLOT znalazły się w projekcie ustawy. Nie przychylono się na przykład do pomysłu, aby – na wzór komitetów monitorujących – do rady wojewódzkiej wybierać pary przedstawicieli organizacji pozarządowych (członka/członkini i zastępcę/zastępczynię).

1. w art. 41a:

a) ust. 1 otrzymuje brzmienie:

„1. Marszałek województwa na wspólny wniosek co najmniej 50 organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3, prowadzących działalność na terenie województwa, tworzy w terminie 2 miesięcy od dnia wpłynięcia wniosku Wojewódzką Radę Działalności Pożytku Publicznego, jako organ konsultacyjny i opiniodawczy, zwany dalej "Radą Wojewódzką".”,

b) po ust. 1 dodaje się ust. 1a w brzmieniu:

„1a. W przypadku nie utworzenia Rady w terminie, o którym mowa w ust. 1, mają zastosowanie przepisy art. 90 i 91 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie wojewódzkim (Dz. U. z 2013 r. poz. 596, z późn. zm).”,

c) po ust. 2 dodaje się ust. 2a w brzmieniu:

„2a. Rada Wojewódzka, po zasięgnięciu opinii organu wykonawczego, określa w uchwale sposób realizacji zadań, o których mowa w ust. 2.”

d) ust. 4 otrzymuje brzmienie:

„4. Kadencja Rady Wojewódzkiej trwa 3 lata.”;

2. art. 41d otrzymuje brzmienie:

„Art. 41d. Do Rady Wojewódzkiej stosuje się odpowiednio przepisy art. 38.”;

3. w art. 41e:

a) ust. 1 otrzymuje brzmienie:

„1. Organ wykonawczy właściwej jednostki samorządu terytorialnego na wspólny wniosek co najmniej 5 organizacji pozarządowych lub podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3, prowadzących działalność odpowiednio na terenie powiatu lub gminy, tworzy w terminie 30 dni od dnia wpłynięcia wniosku odpowiednio Powiatową lub Gminną Radę Działalności Pożytku Publicznego, jako organ konsultacyjny i opiniodawczy, zwane dalej odpowiednio "Radą Powiatową" lub "Radą Gminną".”,

b) po ust. 1 dodaje się ust. 1a w brzmieniu:

„1a. W przypadku nie utworzenia Rady w terminie, o którym mowa w ust. 1, mają zastosowanie przepisy art. 101 i art. 101a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 594, z późn. zm.) oraz art. 87 i art. 88 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2013 r. poz. 595, z późn. zm.).”,

c) uchyla się ust. 2,

d) ust. 3 otrzymuje brzmienie:

„3. Kadencja Rady Powiatowej oraz Rady Gminnej trwa 3 lata.”;

4. w art. 41g otrzymuje brzmienie:

„Art. 41g. 1. Organ stanowiący odpowiednio powiatu lub gminy określi, w drodze uchwały, tryb powoływania członków oraz organizację i tryb działania odpowiednio Rady Powiatowej lub Rady Gminnej, biorąc pod uwagę potrzebę zapewnienia reprezentatywności organizacji pozarządowych oraz podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3, terminy i sposób zgłaszania kandydatur na członków Rady Powiatowej lub Rady Gminnej oraz potrzebę zapewnienia sprawnego funkcjonowania tych Rad.

2. Organ wykonawczy odpowiednio powiatu lub gminy odwołuje członka Rady Powiatowej lub Rady Gminnej przed upływem kadencji:

1) na jego wniosek;

2) na wniosek przedstawicieli organu wykonawczego odpowiednio powiatu lub gminy;

3) na wniosek przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3, prowadzących działalność na terenie województwa;

4) w przypadku skazania członka Rady Wojewódzkiej prawomocnym wyrokiem za przestępstwo popełnione z winy umyślnej;

5) jeżeli stał się trwale niezdolny do pełnienia obowiązków członka Rady Wojewódzkiej z powodu choroby stwierdzonej orzeczeniem lekarskim;

6) w przypadku nieusprawiedliwionej nieobecności na trzech kolejnych posiedzeniach Powiatowej lub Rady Gminnej.”;

5. w art. 41i po ust. 1 dodaje się ust. 1a w brzmieniu:

„1a. Rada po zasięgnięciu opinii organu wykonawczego właściwej jednostki samorządu terytorialnego określa w uchwale sposób realizacji zadań, o których mowa w ust. 1.”;

6. po art. 41i dodaje się art. 41j w brzmieniu:

„Art. 41j. Do Rady Powiatowej oraz Rady Gminnej stosuje się odpowiednio przepisy art. 38.”.