Publicystyka - ngo.pl

Bartoszyce, Chojnice, Gdańsk, Gdynia, Grodzisk Mazowiecki, Kartuzy, Kielce, Kraków, Olsztyn, Ostróda, Podkowa Leśna, Poznań, Rumia, Rzeszów, Słubice, Sobolów, Solec Kujawski, Toruń, Warszawa, Wrocław – zjechaliśmy się z całej Polski. Byli wśród nas członkowie i zastępcy oraz członkinie i zastępczynie Komitetu Umowy partnerstwa, komitetu monitorującego EWT (Program Interreg V-A Polska-Słowacja), komitetów monitorujących krajowe programy operacyjne (Inteligentny Rozwój, Infrastruktura i Środowisko, Polska Cyfrowa, Polska Wschodnia, Pomoc Techniczna, Wiedza Edukacja Rozwój, Rybactwo i Morze) oraz komitetów monitorujących regionalne programy operacyjne (Dolny Śląsk, Kujawy, Lubuskie, Mazowsze, Świętokrzyskie, Pomorze, Warmia i Mazury) – mieliśmy do dyspozycji całościowy przekrój doświadczeń komitetowych i uwarunkowań, w jakich funkcjonujemy. I to mowa jedynie o tych, którzy dotarli na spotkanie fizycznie.

Spotkanie otworzyli Dariusz Supeł, Prezes Zarządu Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych i Radosław Jasiński, Dyrektor Programowy Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

Co nas gryzie i jak możemy sobie z tym poradzić?

Jakkolwiek uczestniczki i uczestnicy spotkania mieli dużo energii i z zaangażowaniem dzielili się swoją pracą w komitetach, w dzieleniu tym sporo miejsca zajęły trudności, z jakimi się borykają. Problemy mają charakter zarówno techniczny (np. posiedzenie jednego z komitetów RPO zostało zorganizowane w zabytkowym kościele, co uniemożliwiło członkom komitetu wzajemne słyszenie się, nie mówiąc o siedzeniu w ławkach tyłem do siebie – chęć „dotknięcia funduszy w rzeczywistości”, która mogła przyświecać temu pomysłowi zdecydowanie przegrała z potrzebą efektywności pracy KM), organizacyjny (np. brak materiałów czy wręcz miejsca przy stole dla pary reprezentantów w przypadku zgłoszonego udziału członka/członkini i zastępcy/zastępczyni), jak i merytoryczny (np. otrzymywanie z sekretariatów KM innych wersji dokumentów, niż rozesłane przed posiedzeniem, brak dostępu do projektów Szczegółowych Opisów Osi Priorytetowych). Poniżej krótka charakterystyka problemów i propozycje ich rozwiązań.

SKUTKI: niemożność rzetelnego przygotowania się do posiedzenia, w tym konsultacji z reprezentowanym środowiskiem; wykluczanie strony społecznej z realnej dyskusji nad rozwiązaniami na etapie ich planowania

• Wystąpienie OFOP do wszystkich Instytucji Zarządzających w imieniu pozarządowych członków i członkiń KM o przestrzeganie zapisów wytycznych w zakresie komitetów monitorujących, wytycznych w zakresie partnerstwa oraz regulaminów komitetów dotyczących terminów przekazywania dokumentacji oraz o przygotowanie dokumentów tak, aby ułatwić pracę członkom KM (edytowalne wersje plików, precyzyjne nazewnictwo, ew. skrót/wprowadzenie w treści maila)

SKUTKI: wdrażanie funduszy europejskich bez stosowania zasady partnerstwa, bez realnego brania pod uwagę opinii strony społecznej

• Poszukiwanie poparcia dla swoich argumentów poza posiedzeniami poprzez zapoznawanie z nimi innych członków komitetu
• Obiegowe przekazywanie wystąpień, postulatów, projektów uchwał do sekretariatów KM lub do całych KM przed posiedzeniami tak, aby dany temat już był znany również od strony formalnej
• Szukanie zrozumienia i poparcia u przedstawicieli Komisji Europejskiej, z powołaniem się na Kodeks Partnerstwa
• Promocja dobrych praktyk partnerstwa w KM, zwłaszcza na poziomie regionalnym między RPO
• Odwaga, aby podejmować dyskusję
• Wzajemne uczenie się i respektowanie uwarunkowań związanych z odmiennymi kulturami organizacyjnymi
• Powoływanie się na konkretne zapisy dokumentów (ustaw, rozporządzeń Rady, wytycznych MIR, regulaminów KM)
• Nagłaśnianie sytuacji, gdy głosowania miały zastąpić rzeczową dyskusję i niejako siłą doprowadzić do przyjęcia przez KM decyzji wcześniej zaplanowanych przez Instytucję Zarządzającą czy wręcz Przewodniczącego/ą Komitetu (tzw. głosowań „przemocowych”)

SKUTKI: niemożność zmian w pojedynczych kryteriach

• Pokazywanie praktyk z innych KM oraz zapisów dokumentów systemu FE dot. przejrzystości
• Podnoszenie argumentów efektywności interwencji FE

SKUTKI: pobieżne dyskutowanie spraw na posiedzeniach komitetów i niejednokrotnie podejmowanie w efekcie nieprzemyślanych decyzji

• Powoływanie GR do tematów, a nie dla organizacji pozarządowych
• Szukanie i zapraszanie partnerów spoza NGO (ze strony związkowej, samorządowej, rządowej) – konkretnych osób, które rozumieją dany temat i są otwarte na współpracę

SKUTKI: rozłączne interpretacje i decyzje w różnych komitetach w tym samym obszarze, brak nowej wiedzy z dziedzin przekrojowych, strata czasu na wypracowywanie rozwiązań, które gdzieś już istnieją

• Organizowanie podobnych spotkań przez OFOP
• Tworzenie zespołów w Bazie Wiedzy o Funduszach Europejskich (np. dot. RLKS dla 4 KM, których ta sprawa dotyczy)
• Udział w istniejących sieciach komunikacji na Facebooku (grupy zamknięte „Organizacje pozarządowe - perspektywa finansowa 2014-2020”i „Przedstawiciele/ki organizacji pozarządowych w KM Fundusze UE 2014+”) oraz na google (zamknięte grupy dyskusyjne „Grupa ds. monitoringu i rzecznictwa (w ramach funduszy europejskich14-20)” i „Federacje w Komitetach Monitorujących 2014-2020”)

SKUTKI: autonomiczne podejmowanie decyzji przez IZ z powołaniem się na niejawne instrukcje MIR i w rzeczywistości fasadowość partnerstwa w KM, niezrozumienie przez członków KM spoza administracji uwarunkowań niektórych decyzji IZ i poczucie blokowania dostępu do istotnej wiedzy, niemożność wyjaśniania reprezentowanym środowiskom motywów niektórych decyzji IZ oraz uchwał KM

• Wymiana pism na Facebooku w zamkniętej grupie „Przedstawiciele/ki organizacji pozarządowych w KM Fundusze UE 2014+”
• Utworzenie zespołu w Bazie Wiedzy o Funduszach Europejskich z takimi interpretacjami

• Aktywność członków KM w opracowywaniu przejrzystych jasnych informacji do środowiska
• Budowanie sobie grupy wsparcia – zaplecza merytorycznego, np. do szybkich konsultacji
• Korzystanie z istniejących narzędzi komunikacji (patrz poniżej)
• Tworzenie własnych sieciowych kanałów wymiany informacji

• Praca w grupach roboczych
• Prowadzenie sekretariatów komitetów bądź grup roboczych przez organizacje pozarządowe
• Przyjmowanie przez komitety agendy posiedzeń wraz z ramowymi tematami na rok

SKUTKI: finansowanie udziału w spotkaniu podnoszącym kwalifikacje członków KM z pieniędzy prywatnych bądź jakichś środków projektowych organizacji

• Poinformowanie przez OFOP o zaistniałej sytuacji Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju oraz wszystkich Instytucji Zarządzających programami (wraz z argumentacją podaną przez sekretariaty KM) i odwołanie się do Wytycznych w zakresie komitetów monitorujących, w zakresie partnerstwa, Rozporządzenia ogólnego oraz Europejskiego kodeksu partnerstwa wraz z wnioskiem o zwrot kosztów podróży
• Interwencja OFOP-u w Komisji Europejskiej z prośbą o interpretację

Dodatkowo pojawiły się głosy dotyczące:

• regrantingu (pomimo zapisu w Szczegółowym Opisie Osi Priorytetowych brak kryteriów wyboru projektów, co oznacza brak realnej możliwości stosowania tego narzędzia);
• dysproporcji wiedzy między członkami KM reprezentującymi stronę publiczną i niepubliczną w zakresie systemu funduszy europejskich i ich dokumentacji – odpowiedzią na to są szkolenia;
• głosowania ważnych spraw, w tym akceptacji wielomilionowych projektów pozakonkursowych pod koniec posiedzeń, pod presją czasu;
• braku dostępu do środków z pomocy technicznej na konsultacje dokumentów z reprezentowanym środowiskiem;
• niewystarczającego poziomu myślenia systemowego w III sektorze;
• zarzutu, że w perspektywie finansowej 2014+ jest więcej projektów pozakonkursowych, choć w założeniach dominować miał nabór konkurencyjny, również dla strony publicznej;
• obawy pozarządowych członków komitetów monitorujących RPO przed konfliktowaniem się z Marszałkiem z uwagi na potencjalne odcięcie organizacji macierzystej od dotacji samorządowych;
• dylematu granicy między nieodpłatnym zaangażowaniem w prace KM jako osoby reprezentującej III sektor a służenie komitetowi wiedzą ekspercką, za którą powinno być wynagrodzenie.

Zadania dla OFOP-u

Uczestniczki i uczestnicy spotkania określili trzy sprawy, w uporządkowaniu których Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych ma ich wesprzeć:

1) stosowanie przez sekretariaty komitetów monitorujących regulaminowego czasu na dostarczanie dokumentów oraz przekazywanie tych dokumentów w sposób uporządkowany, umożliwiający ich edycję , w tym obserwację naniesionych zmian;

2) zapewnienie sieci wymiany informacji i doświadczeń między reprezentantami organizacji w komitetach monitorujących 2014+ na każdym szczeblu;

3) refundacja kosztów udziału w szkoleniach i innych wydarzeniach wzmacniających kompetencje pozarządowych członków komitetów.

Narzędzia komunikacji dla członków KM