Publicystyka - ngo.pl

W dodatku do programu konferencji czytamy: „Projekt KOMPAS służy
upowszechnianiu informacji i wiedzy na temat przepisów prawnych
oraz rozwiązań instytucjonalnych, które mają istotny wpływ na
obecny kształt i dalszy rozwój trzeciego sektora w Polsce”. Projekt
realizowany jest między innymi poprzez monitoring prawa
regulującego działalność organizacji pozarządowych i dialogu
obywatelskiego. Wyniki zeszłorocznego monitoringu zostały
opublikowane w raporcie „Dialog obywatelski – Polska 2007”
autorstwa Tomasza Schimanka. Aktualnie przygotowywana jest
nowa edycja raportu, która powinna ukazać się jeszcze przed końcem
roku.

Zmiany w Polsce

Spotkanie rozpoczęło się od wystąpienia dr Anny Krajewskiej, specjalistki ds. monitoringu projektu KOMPAS. Dokonała ona prezentacji tegorocznych zmian w prawie, dotyczącym organizacji pozarządowych. Przedstawione zostały zasadnicze obietnice, jakie złożył trzeciemu sektorowi nowy rząd czyli stworzenie długoletniej strategii rozwoju sektora obywatelskiego, przekazanie 60 mln złotych na Fundusz Inicjatyw Obywatelskich oraz stworzenie nowej komórki: Parlamentarnego Zespołu ds. Dialogu Obywatelskiego. Następnie omówione zostały postępy w kierunku ich spełnienia: strategia rozwoju sektora jest w trakcie tworzenia, obiecane fundusze na FIO zostały przekazane, Parlamentarny Zespołu ds. Dialogu Obywatelskiego nie powstał, prace kontynuowane były w ramach Parlamentarnego Zespołu ds. Współpracyz Organizacjami Pozarządowymi. Dodatkowo powołano specjalną stałą podkomisję ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi. Osadzono ją w ramach sejmowej Komisji Polityki Społecznej, jej przewodniczącym jest Tadeusz Tomaszewski.

Omówione zostały także wyniki prac nad nowelizacją ustawy o
działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Znalazły się tam
m.in.: stworzenie nowej instytucji „inicjatywy lokalnej”, możliwość
ustalania wieloletnich programów współpracy z NGOs, zmiana
wysokości maksymalnego wynagrodzenia osób zatrudnionych w
organizacji przy wykonywaniu statutowej działalności pożytku
publicznego. Jednakże nie należy się spodziewać, aby zmiany w
ustawie weszły w życie jeszcze w tym roku. Omówione zostały także
planowane reformy prawa podatkowego, związane z nagłośnionymi przez
media problemami. Chodzi tu przede wszystkim o brak możliwości
przekazywania 1% od podatku dochodowego na określony przez
podatnika cel, kwestię przekazywania 1% przez dłużników podatkowych
oraz pobierania podatku VAT od żywności darowanej na cele
charytatywne.

 

Na Słowacji i Węgrzech

W drugiej części spotkania wystąpili zagraniczni goście: Eduard Marcek z Partners for Networking (PANET) ze Słowacji oraz Peter Nizak z Węgier, reprezentujący Open Society Institute. Przedstawili oni sytuację dialogu obywatelskiego i współpracy rządu z sektorem obywatelskim w tych krajach. Z wystąpień tych, a także z koreferatu wygłoszonego następnie przez dr Grzegorza Makowskiego (Instytut Spraw Publicznych), wynikało, iż sytuacja w naszych krajach jest – mimo podobnego historycznego „punktu wyjściowego” – dość różna. Często używanym w dyskusji terminem była „instytucjonalizacja”. Jest to proces stopniowego formalizowania sposobów działania społecznego – przechodzenie do uregulowanych aktywności, podlegających społecznym sankcjom. Jest to także nadawanie charakteru instytucji istniejącym formom działania, dzięki czemu stają się one obowiązujące. Instytucjonalizacja jest jednym z ważniejszych procesów pozwalających regulować życie społeczne.

Z referatu Eduarda Marceka wyłonił się obraz słowackiego
sektora pozarządowego silnie zależnego od zmian politycznych,
często wewnętrznie upolitycznionego, z dość słabą
instytucjonalizacją, ale zdolnego do dużej mobilizacji sił w
obliczu zagrożenia jego praw i przywilejów. Relacje między
administracją publiczną a sektorem pozarządowym są
nieustabilizowane i opierają się w dużej mierze na
konfrontacyjności. Na Słowacji określenie „dialog obywatelski”
właściwie nie funkcjonuje, mówi się raczej o lobbingu i
rzecznictwie.

Sytuacja Węgier jest zupełnie inna i można uznać ją – jak na
środkowoeuropejskie warunki – za modelową. Regulacje prawne
organizujące współpracę sektora publicznego i pozarządowego są
bardzo rozbudowane i dobrze skonstruowane, dialog obywatelski
obecny jest na co dzień w życiu państwa. Zdaniem Grzegorza
Makowskiego, Węgrzy zawdzięczają ten stan nie tylko relatywnie
dużej instytucjonalizacji i skutecznie wdrażanym strategiom rozwoju
społeczeństwa obywatelskiego, ale także, lepiej utrwalonemu niż w
pozostałych krajach regionu, obyczajowi aktywności społecznej i
dialogu z władzami.

Polska na tle tych dwóch opisów nie wygląda wcale najgorzej,
aczkolwiek do poziomu węgierskiego jeszcze nam daleko.
Instytucjonalizacja umożliwiająca istnienie dialogu społecznego
jest dość silna, jednak w praktyce okazuje się fasadowa, a jej
efektywność bardzo ograniczona. W relacjach państwo – trzeci
sektor, nad chęcią współpracy czy wrogością, przeważa wzajemna
obojętność. W tej sytuacji należy czerpać z doświadczeń
sąsiadów, brać pod uwagę oczekiwania Unii Europejskiej wobec
rozwoju dialogu obywatelskiego w nowych krajach członkowskich i
pamiętać, że rozwój ten w dużej mierze zależy od kondycji trzeciego
sektora. Ważne jest także sprawne funkcjonowanie istniejących już
instytucji – nie należy więc tworzyć kolejnych, ale usprawniać
działanie istniejących.

 

Rezultaty monitoringu

Na koniec zaprezentowano studia przypadków obrazujących dialog
obywatelski, opracowane w ramach monitoringu ISP. Wystąpili autorzy
trzech opracowań: Piotr Stronkowski, WYG International („Dialog
obywatelski. Program operacyjny Kapitał Ludzki, studiu przypadku”),
dr Piotr Matczak, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
(„Procedura opiniowania projektów w ramach Regionalnego Programu
Operacyjnego w województwie dolnośląskim jako przykład innowacji
instytucjonalnej w zakresie dialogu”) oraz Olga Napiontek, Fundacja
Civis Polonus („Udział organizacji pozarządowych w konsultacjach
rządowych aktów prawnych w ramach procedury oceny skutków
regulacji”).

W podsumowaniu wystąpienia T. Schimanek omówił najważniejsze pozytywne i negatywne zjawiska, jakie zaobserwowano dzięki monitoringowi ISP. Administracja publiczna coraz częściej sama sięga po mechanizmy dialogu obywatelskiego, wychodzi z inicjatywą i podejmuje nowatorskie działania. Jednakże jej działania motywowane są raczej pragmatyzmem niż wiarą w pozytywne efekty takiej współpracy. Organizacje pozarządowe natomiast biorą sprawy w swoje ręce, zrzeszają się, konsolidują – przez co stają się bardziej zauważalną i respektowaną stroną w dyskusji dla administracji publicznej. Jednak niezmiennie ich bolączką pozostaje brak stabilnej struktury i konsekwencji w działaniu. Materiały z konferencji można pobrać na stronie www.isp.org.pl/kompas. Dostępne są wystąpienia poszczególnych paneli stów, a także omówione studia przypadków.

Wystąpienia te skomentował Dagmir Długosz z Kancelarii Prezesa
Rady Ministrów. Prosił, aby w rozważaniach na temat postawy i chęci
administracji publicznej do udziału w dialogu obywatelskim brać pod
uwagę „irracjonalność jej działań”, rozumianą jako uwikłanie w
kontekst i zawirowania polityczne. Oznacza to, że nie wszystko
można przewidzieć na tyle wcześnie, by dialog obywatelski mógł się
odbywać zgodnie ze wszystkimi zasadami i normami – tak jak tego
oczekują organizacje. Jako sposób na ulepszenie aktualnej sytuacji
zaproponował stworzenie „infrastruktury dialogu”, to znaczy
określenie służb rządowych odpowiedzialnych za dialog obywatelski
oraz opracowanie mechanizmu skargowego w administracji. Niestety od
razu po wygłoszeniu swojego wystąpienia pan Długosz debatę opuścił,
co uniemożliwiło dalszą dyskusję na poruszone przez niego
tematy.

Spotkanie to było bardzo sprawnie zorganizowane i rzetelnie
przygotowane pod względem merytorycznym. Uczestnicy otrzymali wiele
materiałów będących rozwinięciem wątków poruszanych w dyskusji, nie
zostali jednak obdarowani – co uznać należy za pozytywny przejaw
gospodarności – niepotrzebnymi gadżetami. Program był rozbudowany,
jednak dzięki dobrej moderacji pozostało sporo czasu na dyskusję, w
której udział wzięło wielu spośród zebranych na sali gości.