Publicystyka - ngo.pl

Konsultowane obecnie przepisy (do 25 maja można zgłaszać uwagi poprzez serwis mamzdanie.org.pl) przewidują wykreślenie pkt. 4 art. 42 ustawy o działalności pożytku publicznego, który mówi, że wolontariusze mogą wykonywać świadczenia na rzecz podmiotów leczniczych.

Blogerka Kataryna alarmuje Rząd wyleczy służbę zdrowa z wolontariuszy i pisze m.in. „Rząd proponuje więc, aby z wolontariuszy nie mogły już korzystać "podmioty lecznicze w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej w zakresie wykonywanej przez nie działalności leczniczej", a to oznacza, że hospicjum (czy jakakolwiek inna organizacja pozarządowa lub publiczna placówka medyczna) nie będzie mogło korzystać z nieodpłatnej pracy lekarzy, pielęgniarek, rehabilitantów czy innych wolontariuszy zatrudnionych bezpośrednio w związku z działalnością leczniczą. Nie jest to bynajmniej niedopatrzenie, bo ten zakaz został bardzo obszernie uargumentowany w uzasadnieniu i ocenie skutków regulacji. Chodzi mianowicie o... konkurencyjność”.

Punkt 4 art. 42 pojawił się w ustawie o działalności pożytku publicznego dość niespodziewanie za sprawą ustawy o działalności leczniczej. Ta ostatnia wprowadziła m.in. zasadę, że wszelka działalność lecznicza jest działalnością gospodarczą. Obecnie obowiązujące przepisy przewidują zatem, że do 1 lipca 2012 r. organizacje pozarządowe prowadzące usługi medyczne, np. hospicja muszą do 1 lipca 2012 roku zarejestrować działalność gospodarczą (pisaliśmy o tym m.in. w artykule Hospicja do likwidacji). W skrócie ujmując: rejestracja działalności leczniczej jako gospodarczej dla organizacji prowadzących ową działalność leczniczą jako statutową jest sprzeczna z obowiązującymi przepisami, według których działalność gospodarcza organizacji nie może być dominująca w ich działalności. Poza tym jako podmioty gospodarcze fundacje i stowarzyszenia utraciłyby wiele przywilejów należnych organizacjom pozarządowym, w tym pozyskiwania dotacji na realizację zadań publicznych z zakresu działalności leczniczej oraz możliwość korzystania z pomocy wolontariuszy. Wolontariusze bowiem – zgodnie z przepisami – mogą wykonywać świadczenia na rzecz organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 w zakresie ich działalności statutowej, organów administracji publicznej, jednostek organizacyjnych podległych organom administracji publicznej lub nadzorowanych przez te organy z wyłączeniem prowadzonej przez wszystkie te instytucje działalności gospodarczej. Hospicja, rejestrując – zgodnie z wymogami ustawy – swą działalność jako gospodarczą nie mogłyby korzystać z pracy wolontariuszy. Aby temu zapobiec Ministerstwo Zdrowia – bez konsultacji ze środowiskiem pozarządowym – przy uchwalaniu ustawy o działalności leczniczej wprowadziło zmianę w ustawie o działalności pożytku publicznego, zezwalającą na wykonywanie świadczeń przez wolontariuszy na rzecz podmiotów leczniczych.

Można by to uznać za krok słuszny, gdyby nie to, że taki zapis wprowadził poważny wyłom w dotychczasowym rozumieniu zasad i ducha wolontariatu, który nie może mieć nic wspólnego z działalnością gospodarczą. A tak sformułowany przepis nie tylko dawał możliwość korzystania z pracy wolontariuszy organizacjom pozarządowym prowadzącym działalność leczniczą (jako gospodarczą), ale także np. prywatnym szpitalom.

Propozycja, która się pojawiła w konsultowanej właśnie zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego ma – jak rozumiem – przywrócić stan pierwotny przepisom o wolontariacie. Aby jednak usunięcie punktu 4 nie było przyjmowane jako systemowy zamach na wolontariat w podmiotach prowadzących działalność leczniczą, trzeba wspomnieć, że trwają właśnie prace nad zmianami w ustawie o działalności leczniczej, które mają wyłączyć organizacje pozarządowe prowadzące działalność leczniczą spod obowiązku rejestrowania działalności gospodarczej. To efekt protestów organizacji pozarządowych, a także interwencji Rady Działalności Pożytku Publicznego w Ministerstwie Zdrowia (MZ). Prace nad zmianami w ustawie o działalności leczniczej toczą się równolegle w MZ oraz w sejmie, dokąd jeszcze w marcu trafił projekt nowelizacji przygotowany przez posła Sławomira Piechotę.

Oba projekty mają swoje wady i zalety. Projekt posła Piechoty ma tę przewagę przede wszystkim, że jest już w sejmie, był dyskutowany przez podkomisję ds. organizacji pozarządowych, a teraz jest konsultowany z organizacjami pozarządowymi, które jednak zgłaszają do niego zastrzeżenia merytoryczne. Projekt przygotowywany w Ministerstwie ciągle nie jest w pełni znany, wiadomo jednak, że ma obejmować zagadnienia dotyczące nie tylko organizacji pozarządowych, ale także bardziej kontrowersyjnych i wzbudzających emocje tematów, jak np. ubezpieczenia szpitali od odpowiedzialności za błędy lekarskie. A to może spowodować, że nowelizacja nie zostanie przeprowadzona przez sejm do końca czerwca, co by uchroniło organizacje przed koniecznością rejestracji działalności gospodarczej. Ministerstwo Zdrowia deklaruje jednak zrozumienie dla wagi problemu i przewiduje także wariat awaryjny, to znaczy wyłączenie zmian związanych z organizacjami z szerszej nowelizacji i szybsze ich przedstawienie w sejmie. Jest więc szansa, że oba projekty spotkają się w parlamencie i będzie okazja do wypracowania rozwiązań najbardziej odpowiadających potrzebom organizacji i chorych. Miejmy nadzieję, że nie pominą one także placówek publicznej służby zdrowia, w których również obecna możliwość korzystania z pomocy wolontariuszy może być zagrożona.

Bez zmian w ustawie o działalności leczniczej nowelizacja przepisów o wolontariacie w ustawie o działalności pożytku publicznego rzeczywiście może budzić niepokój.

Zamieszanie z wolontariatem w podmiotach prowadzących działalność leczniczą jest jeszcze jednym dobitny dowodem na to, jak wprowadzane (może i w dobrych intencjach) i nieskonsultowane ze wszystkimi zainteresowanymi środowiskami zmiany w przepisach mogą wpływać na dziedziny życia, wydawałoby się, odległe do regulowanych danym aktem. W dyskusjach toczących się przy okazji uchwalania ustawy o działalności leczniczej skupiano się głównie na zagadnieniach związanych z prywatyzowaniem szpitali. Nikt nie zwracał uwagi, że potraktowanie działalności leczniczej jako gospodarczej może mieć konsekwencje także dla organizacji pozarządowych, dla wolontariuszy. Ustawodawca, oceniając skutki wprowadzanej regulacji, powinien mieć jak najszerszy ich ogląd. Jeśli sam nie jest w stanie spojrzeć na zagadnienia z punktu widzenia wszystkich zainteresowanych stron (a być może nie jest w stanie ocenić, jakie środowiska jeszcze mogłyby być zainteresowane), tym bardziej powinien wręcz dążyć do szerokiej debaty i konsultacji społecznych.