Publicystyka - ngo.pl

We Francji od około 20 lat model scentralizowany powoli zostaje wypierany przez model zdecentralizowany, który zakłada, że władze lokalne poszczególnych szczebli (regiony, departamenty, gminy) finansują usługi użyteczności publicznej, a dostawcami mogą być także organizacje pozarządowe spełniające szczegółowe warunki (np. dla kontraktów obowiązuje tzw. prix de la journee, co oznacza, że cena usługi nie może przekroczyć ceny średniej oferowanej na lokalnym rynku). Ich relacje zostały uregulowane m.in. w Narodowej Deklaracji o Wzajemnych Zobowiązaniach z 2001 r., która podkreśla „niezależność i wiarygodność” organizacji społecznych oraz otwartość we wzajemnych relacjach i dialog z państwem. Deklaracja ta stała się inspiracją do tworzenia podobnych dokumentów na szczeblu regionalnym. Krajowa Konferencja ds. Działalności Stowarzyszeniowej (CNVA) zrzeszająca przedstawicieli stowarzyszeń, fundacji i ekspertów prowadzi monitoring realizacji założeń deklaracji. Jej członkowie starają się o prawo do konsultowania każdego aktu prawnego, który dotyczy działalności NGO. Jednak nie zawsze konsultacje te przebiegają zgodnie z oczekiwaniami CNVA – zwykle władze lokalne zasięgają opinii przedstawicieli organizacji tylko wtedy, gdy ich rola w dostarczaniu określonych usług publicznych jest znacząca.

We Francji powstały też różne organizacje skupiające przedstawicieli rządu i trzeciego sektora, które są wspomagane przez przedstawicieli władz lokalnych odpowiedzialnych za politykę prowadzoną wobec trzeciego sektora w 22 regionach. Z kolei CNVA ma na celu konsultowanie aktów prawnych dotyczących NGO oraz ocenianie realizacji polityki wobec organizacji. Współpraca taka ma znaczenie głównie symboliczne. Wzajemne relacje miedzy państwem a inicjatywami obywatelskimi określa się mianem „szorstkiego” partnerstwa –formalnie jest to partnerstwo, ale dominuje w nim jedna strona, zwykle przewagę ma administracja.

W konsekwencji m.in. decentralizacji oraz kryzysu politycznego we Włoszech wzrosło znaczenie trzeciego sektora w sferze społecznej. W latach 90. doszło do zmiany – inicjatywy obywatelskie z podmiotu podwładnego i podporządkowanego administracji publicznej stały się „partnerskim operatorem zadań publicznych”. Obecnie można mówić o kolejnym etapie wzajemnych relacji, który charakteryzuje się powstawaniem regulacji oraz postępującym „włączaniem się organizacji oddolnych w proces realizacji polityk publicznych”. Trzeci sektor w relacjach z państwem nie jest już tylko dostawcą i realizatorom usług, ale pełni też aktywniejszą rolę. Reguły współdziałania wypracowuje się m.in. podczas negocjacji przedstawicieli JST i NGO. Są one zależne od regionu i dziedziny usług społecznych – w niektórych gminach pozycja NGO wobec władz lokalnych jest dość słaba, w innych natomiast organizacje mają bardzo wysoką pozycję dzięki dobrze rozwiniętej samoorganizacji trzeciego sektora w formie różnorakich konsorcjów i lig.

Istotnym elementem procesu standaryzacji relacji JST i NGO we Włoszech jest ustawa nr 42 z 2010 r., która wprowadziła „standardy w zakresie potrzeb zbiorowych, usług społecznych, ich organizacji oraz kosztów na poziomie regionalnym”.

„Polityka państwa włoskiego wobec trzeciego sektora koncentruje się bardziej na wprowadzaniu wymogów i tworzeniu instrukcji, tj. formalizowaniu kontaktów organizacji społecznych z administracją publiczną, aniżeli na kształtowaniu nowoczesnego systemu rządzenia między partnerami publicznymi i prywatnymi i standaryzacji współdziałania”. Jednak odpowiedni zestaw standardów, który wprowadzałby nowoczesny, mieszany system rządzenia, jeszcze nie jest gotowy.

W Wielkiej Brytanii od 1998 r. istnieje ogólnokrajowe porozumienie między organizacjami a administracją (tzw. Compact), które jest wzorcem dla porozumień lokalnych. Zakres i formy porozumień między władzami lokalnymi a NGO wyznaczają również poszczególne polityki publiczne oraz ich specyfika lokalna (np. niektóre inicjatywy mogą być finansowane ze środków krajowych, pod warunkiem że uczestniczą w nich zarówno partnerzy JST, jak i NGO.

Compact określa standardy partnerstwa przede wszystkim w zakresie: współudziału trzeciego sektora w stanowieniu polityki, wsparcia ze strony państwa dla organizacji społecznych, wyrównywania pozycji między sektorem publicznym i organizacjami oddolnymi. Głównym celem i istotą paktu było stworzenie kodeksu dobrych praktyk w zakresie relacji obu sektorów, dlatego zawiera on zasady współpracy oraz pięć kodeksów szczegółowych dotyczących dobrych praktyk normujących relacje obu sektorów w zakresie finansowania i zamówień publicznych, konsultacji i oceny polityki wobec organizacji społecznych, działalności organizacji i grup oddolnych reprezentujących ludność kolorową i mniejszości etniczne (BME) oraz funkcjonowania inicjatyw obywatelskich. W ostatnich latach, po ewaluacjach wdrażania paktu, podjęto decyzje o wzmocnieniu infrastruktury instytucjonalnej w celu realizacji jego zasad. W 2007 r. powołano Komisarza ds. Compacts, w rządzie istnieje też Urząd ds. Trzeciego Sektora i Minister ds. Trzeciego Sektora.

W Wielkiej Brytanii funkcjonuje też Kodeks ds. finansowania i zamówień publicznych, który „zobowiązuje rząd do wieloletniego finansowania trzeciego sektora oraz do pokrywania większości jego kosztów administracyjnych w celu wzmocnienia potencjału organizacji społecznych”. Z kolei Kodeks ds. konsultacji i oceny polityki wobec organizacji społecznych zawiera zasady, którymi powinien kierować się rząd w procesie konsultacji z organizacjami trzeciego sektora.

W Szwecji istnieją komisje rządowe, w których skład wchodzą pracownicy służby cywilnej, politycy, naukowcy, eksperci oraz przedstawiciele trzeciego sektora. W założeniu komisje mają spełniać rolę platformy służącej do utrzymywania kontaktów oraz poznawania i praktykowania demokracji uczestniczącej dla przedstawicieli rządu i trzeciego sektora. NGO zajmują się zarówno przekazywaniem członkom komisji informacji i wiedzy o zagadnieniach stanowiących przedmiot wspólnych inicjatyw politycznych, jak i wypracowaniem ich podstaw prawnych. Instytucjonalizacji relacji partnerskich między JST i NGO służy szwedzki system konsultacji, który zapewnia przejrzystość i jest ważnym elementem demokratycznego procesu legislacyjnego. Dzięki niemu NGO stale uczestniczą w procesie komunikacji z administracją rządową.

W 2008 r. podpisano porozumienie na wzór brytyjskiego Compactu między szwedzkimi organizacjami („zajmującymi się dziedziną usług społecznych”) a przedstawicielami administracji rządowej i Szwedzkim Stowarzyszeniem Władz Lokalnych i Regionów. Jego celem jest wzmocnienie funkcji NGO jako „współproducenta” i dostawcy usług społecznych.

Szczegółowo omówione w ekspertyzie formy współpracy pokazują, że standaryzacja relacji JST i NGO wynika z wieloletnich procesów i jest rezultatem szerszych inicjatyw politycznych. Niezależnie od istniejących czterech głównych modeli społecznych (szczegółowo opisanych w ekspertyzie), tworzenie zasad współpracy w zakresie dostarczania usług publicznych z pewnością przyczynia się do harmonizacji europejskich systemów społecznych. Profesor Ewa Leś zwraca uwagę, że „w Polsce przydałaby się umowa społeczna regulująca kontakty administracji publicznej i inicjatyw obywatelskich, nawiązująca do francuskiej Deklaracji Krajowej o Wzajemnych Zobowiązaniach albo Compactu”. Dokumenty, karty współpracy czy protokoły świadczą o umacnianiu kultury współzależności obu sektorów i mogą wpływać na rozwój instytucjonalizacji politycznej oraz finansowej polskich inicjatyw obywatelskich.

---

Tekst powstał na podstawie ekspertyzy „Analiza porównawcza modeli relacji między administracją publiczną a trzecim sektorem w wybranych państwach Unii Europejskiej” pod red. prof. Ewy Leś (dostępna na stronie: http://wszechnica1.home.pl/?p=19), powstałej w ramach projektu systemowego „Model współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi”, finansowanego ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Z niej pochodzą wszystkie zacytowane fragmenty.

---

Systemowy projekt „Model współpracy administracji publicznej i organizacji pozarządowych – wypracowanie i upowszechnienie standardów współpracy” jest współfinansowany ze środków UE w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, Działanie 5.4.1 PO KL – „Wsparcie systemowe dla trzeciego sektora”.