Publicystyka - ngo.pl

Problem podatku od nieodpłatnej pomocy prawnej na rzecz osób niezamożnych, czy usług pro bono, poddawany był żywym dyskusjom już od kilku lat. Z obawy przed sankcjami podatkowymi wiele kancelarii z powodu niejasnych interpretacji nie angażowało się w działalność pro bono. Te, które mimo wszystko udzielały bezpłatnych porad prawnych, aby nie płacić VAT, zaliczały te usługi jako działalność marketingową, związaną z promocją kancelarii. Zgodnie z wyjaśnieniami Ministerstwa Finansów w przypadku, gdy nieodpłatna pomoc prawna jest związana z działalnością gospodarczą udzielającego tej pomocy, to nie podlega ona opodatkowaniu VAT. Druga strona – osoba korzystająca z bezpłatnej porady prawnej uzyskiwała przychód z nieodpłatnego świadczenia, który podlegał opodatkowaniu, chyba że porada miała na celu promocję kancelarii, a jej wartość nie przekraczała 200 zł. Innym pomysłem stosowanym przez kancelarie było pobieranie symbolicznych opłat w wysokości 1 zł za godzinę.

Od dawna wysuwane propozycje zmian zarówno przez organizacje pozarządowe, na przykład Fundację Uniwersyteckich Poradni Prawnych czy Helsińską Fundację Praw Człowieka, jak również przez przedstawicieli zawodów prawniczych, znalazły swój finał w założeniach do projektu ustawy o ułatwieniu warunków wykonywania działalności gospodarczej przyjętych przez Radę Ministrów w dniu 23 kwietnia 2013 r.

Na gruncie obecnych regulacji Ministerstwo Finansów prezentuje stanowisko, że nieodpłatna pomoc prawna nie jest objęta zakresem ustawy o VAT, o ile jej świadczenie wpisuje się w cel działalności gospodarczej prowadzonej przez podatnika. Wobec tej interpretacji bezpłatne porady prawne udzielane w celu innym niż zdobycie nowych klientów (np. cele charytatywne) na mocy art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT podlegałaby opodatkowaniu. Co prawda Naczelny Sąd Administracyjny już 23 marca 2010 r. wydał przełomowy wyrok, stwierdzając, że bezpłatne świadczenie usług prawnych przez kancelarie ma oczywisty związek z prowadzoną działalnością. Z racji tego, że orzeczenie to nie ma charakteru prawotwórczego jego uzasadnienie miało zastosowanie tylko w konkretnej sprawie, którą rozpatrywał sąd.

20 czerwca 2013 r. podczas seminarium w Instytucie Spraw Publicznych Ministerstwo Gospodarki przedstawiło propozycję dotyczącą zwolnienia z podatku VAT usług bezpłatnej pomocy prawnej świadczonej na rzecz osób niezamożnych objętych pomocą społeczną oraz zwolnienia otrzymującego pomoc z podatku dochodowego z tego tytułu (PIT). Korzystający z porad mieliby składać pod groźbą odpowiedzialności karnej oświadczenia o korzystaniu z takiej pomocy, natomiast kancelarie świadczące takie usługi byłyby zwolnione z weryfikacji tych oświadczeń. W toku dyskusji wskazywano na zbyt wąski krąg osób, do których pomoc ta miałaby trafiać. Naczelna Rada Adwokacka proponowała poszerzenie grupy docelowej o wszystkie osoby uprawnione do korzystania z pomocy społecznej. Podkreślano również, że brak jest jakiejkolwiek wzmianki dotyczącej porad prawnych świadczonych pro bono przez kancelarie na rzecz sektora organizacji pozarządowych i działalność Centrum Pro Bono pozostaje wykluczona z regulacji.

Miejmy nadzieję, że nowe zmiany zaproponowane przez rząd dotyczące usług pro bono będą jasne i przejrzyste, a co najważniejsze będą skutkowały większym dostępem do porad prawnych dla osób niezamożnych. W obecnej sytuacji pojawia się pytanie, czy organizacja konkursów Prawnik Pro Bono czy Kancelaria Pro Bono służy do promocji osób i kancelarii udzielających porad z dobrego serca, czy jedynie celom marketingowym?

---

Centrum Pro Bono zaprosiło do współpracy renomowane kancelarie prawne. Każda organizacja non-profit, a także nieformalna grupa może liczyć na ich bezpłatną poradę prawną. Wystarczy zgłosić do Centrum Pro Bono swoją sprawę wymagającą profesjonalnej porady prawnej za pomocą dostępnego formularza on-line na stronie www.centrumprobono.pl.