Publicystyka - ngo.pl

Seminarium odbyło się 14 maja 2008 r. Podczas
spotkania rozmawiano o przepisach regulujących
przeprowadzanie zbiórek publicznych, zawartych w Ustawie o
zbiórkach publicznych z 15 marca 1933 roku (znowelizowanej w
czerwcu 2003) i w Rozporządzeniu MSWiA z 6 listopada 2003 r. oraz o
problemach z jakimi spotykają się organizacje pozarządowe w związku
z niemającą umocowania w Ustawie urzędniczą wykładnią rozciągającą
termin zbiórki publicznej na wszelkie formy pozyskiwania środków od
osób prywatnych (m.in.: wpłaty darowizn na konto bankowe, darowizny
przekazywane za pomocą sms, czy darowizny przekazywane za
pośrednictwem wpłat w systemie on-line).

40 przedstawicieli organizacji uczestniczących w spotkaniu
dzieliło się swoimi doświadczeniami z organizacji zbiórek,
wskazując na nierealistyczne, a niekiedy wręcz absurdalne wymogi
narzucane przez urzędników koncesjonujących - w sposób całkowicie
uznaniowy i nie znajdujący oparcia w przepisach - pozwolenia na
przeprowadzenie zbiórki publicznej. 



Zastanawiano się, co - w świetle obowiązujących przepisów - jest, a
co nie jest zbiórką publiczną i skąd wzięła się stosowana przez
urzędników MSWiA i powtarzana w niektórych publikacjach organizacji
pozarządowych, wykładania mówiąca, że zbiórką publiczną jest każdy
publiczny apel o wsparcie organizacji.



Po analizie dokumentów: ustawy i rozporządzenia o zbiórkach
publicznych zebrani doszli do wniosku, że „winnym” tej
nadinterpretacji jest z jednej strony Rozporządzenie Ministra Spraw
Wewnętrznych i Administracji z roku 2003, które do form zbiórki
publicznej „ofiar w gotówce” włączyło wpłaty na konto bankowe (w
poprzednim rozporządzeniu forma taka nie była wymieniona), z
drugiej zaś odpowiedź Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji
Krzysztofa Janika z tego samego roku na interpelację poselską nr
3996c, w której stwierdził, że „o zbiórce publicznej można mówić
wówczas, gdy apel o wsparcie kierowany jest do bliżej
nieokreślonego adresata, np. apele w środkach masowego przekazu z
podaniem konkretnego numeru konta”.



Uczestnicy spotkania zgodzili się, że zawarta w cytowanej
odpowiedzi interpretacja nie ma żadnego umocowania w obowiązującym
prawie, a uznanie w rozporządzeniu Ministra z 2003 roku wpłat na
konto bankowe za formę zbiórki publicznej jest niezgodne z duchem i
literą Ustawy. Intencją ustawodawcy było bowiem zapewnienie
bezpieczeństwa ofiar anonimowych darczyńców składanych „w gotówce”
lub w naturze, po to, by zostały przeznaczone na określony w
zbiórce społecznie pożyteczny cel. Tymczasem wpłaty dokonywane
przez darczyńców na rachunek bankowy nie są, po pierwsze,
anonimowym przekazaniem gotówki, lecz udokumentowaną przelewem
darowizną przekazaną przez zidentyfikowanego z imienia i nazwiska
darczyńcę, a po drugie, tak jak inne przychody organizacji
pozostają już pod nadzorem właściwych organów kontroli, w tym
urzędów skarbowych. Włączenie wpłat na konto do rozporządzenia
dotyczącego przeprowadzania zbiórek publicznych nie tylko nakłada
na organizacje dodatkowe obciążenia sprawozdawczo-biurokratyczne,
ale prowadzi wręcz do absurdalnych sytuacji, w których organizacja
nie zamieszcza na swojej stronie internetowej numeru konta
bankowego dla potencjalnych darczyńców w obawie, że zostanie to
przez urzędników ministerialnych uznane za formę prowadzenia
zbiórki publicznej bez zezwolenia.



Uczestnicy spotkania stwierdzili, że interpretacja MSWiA stawia
znak równości między fundraisingiem, czyli pozyskiwaniem środków na
działalność organizacji a zbiórką publiczną datków do puszek
kwestarskich. Stosowana przez urząd wykładnia ustawy poważnie
ogranicza możliwości informowania organizacji o swoich działaniach
i docierania do potencjalnych darczyńców. Traktowanie apeli o
przekazywanie wpłat na konto organizacji jako zbiórki, na którą
należy otrzymać zgodę urzędnika, zniechęca wiele podmiotów do
aktywnego poszukiwania nowych darczyńców, hamując jednocześnie
wciąż słabo rozwiniętą w społeczeństwie polskim filantropię
indywidualną (ostatnie wyniki badań pokazują kilkuprocentowy spadek
ofiarności indywidualnych darczyńców).



Z dyskusji prowadzonej na seminarium wynika, że wiele problemów, z
którymi borykają się organizacje pozyskujące środki na swoją
działalność z darowizn osób indywidualnych, w tym konieczność
zakładania do każdej zbiórki osobnego konta bankowego, rozwiązałoby
zawężenie interpretacji zbiórki publicznej do definicji zawartej w
Ustawie. Usunięcie z Rozporządzenia MSWiA wpłat na konto
organizacji jako jednej z form zbiórki publicznej, pozwoliłoby na
klarowne rozróżnienie między zbiórką publiczną - rozumianą jako
zbieranie podczas kwesty ulicznej anonimowych ofiar w gotówce lub
naturze - a pozyskiwaniem funduszy na działalność statutową
organizacji z wykorzystaniem takich nowoczesnych metod
fundraisingowych jak direct dialogue, charytatywne smsy, mailing,
pay-roll, marketing telefoniczny, czy wpłaty on-line na stronie
internetowej organizacji. Zbiórka publiczna ograniczona byłaby do
ofiar i datków w gotówce lub w naturze przekazywanych w sposób
nieudokumentowany umową darowizny, wpłatą na konto bankowe,
pokwitowaniem do kasy organizacji, czy na numer wyznaczony do tego
celu w umowie organizacji z operatorem telefonii komórkowej.



Drugi postulat podnoszony przez organizacje podczas spotkania
dotyczył konieczności wyeliminowania uznaniowości i dowolności w
interpretacji przepisów o zbiórkach publicznych oraz formułowaniu
wymogów pod adresem organizacji ubiegających się o pozwolenia na
ich przeprowadzenia. Z doświadczeń organizacji, które prowadziły
zbiórki publiczne, wynika, że skala urzędniczej interpretacji
przepisów jest bardzo szeroka, a w niektórych kwestiach zdarzały
się nawet całkowicie sprzeczne stanowiska czy żądania formułowane
przez urzędników zarówno na etapie składania wniosku o pozwolenia
na zbiórkę jak i składaniu sprawozdania z jej
przeprowadzenia.



Zebrani zwrócili uwagę na szereg problemów, na jakie napotykają w
kontaktach z urzędem MSWiA, starając się o pozwolenie na zbiórkę.
Za najbardziej dokuczliwe uznali:

• arbitralność w decydowaniu przez urzędników co i w jakiej
proporcji może być ujęte w kosztach przeprowadzenia zbiórki, w tym
określanie dopuszczalnego pułapu kosztów administracyjnych na
poziomie 7, 10, czy 20%;

• żądanie precyzyjnego określenie celu zbiórki z wyszczególnieniem
pozycji, które będą z niej sfinansowane (cel zbiórki powinien być
ogólny i odnosić się do art. 3 i 4 ustawy, które stwierdzają, że
nie może być niezgodny z prawem i statutem prowadzącej zbiórkę
organizacji); niemożliwe jest na etapie ogłaszania zbiórki podanie
konkretnych wydatków, w tym ilości i charakteru planowanych
zakupów;

• brak ustawowego terminu rozpatrzenia wniosku przez ministerstwo
oraz wymogu uzasadnienia decyzji odmownej, brak możliwości
odwołania się od decyzji urzędnika ministerialnego do wyższej
instancji;

• brak ustawowego wymogu niezwłocznego udzielenia odpowiedzi na
wniosek o pozwolenie na zbiórkę w sytuacjach nagłych: klęsk,
katastrof, itp uniemożliwiający często możliwość włączenia się
Polski w akcje pomocy humanitarnej poza krajem;

• nakaz wykorzystania i rozliczenia pozyskanych w zbiórce środków w
ciągu miesiąca, co w przypadku dużych ogólnopolskich zbiórek jest
często fizycznie niemożliwe;

• rygorystyczne traktowanie wstępnych założeń zbiórki
(kwestionowanie wydatków, które nie pokrywają się z planowanymi,
robienie problemu z pozyskaniem wyższych niż zakładane
środków);

• niepewność, czy zamrożenie środków ze zbiórki na koncie bankowym
np. na poczet wypłaty stypendiów dla dzieci ofiar klęski,
katastrofy zostanie uznane za ich wydatkowanie;

• zakaz zakupu za granicą towarów, które będą wykorzystane w
Polsce, oraz odwrotnie - możliwości zakupu towarów w kraju z
przeznaczeniem ich wykorzystania za granicą;

• wielomiesięczny brak informacji o zatwierdzeniu lub odrzuceniu
przesłanego przez organizację sprawozdania, skutkujący niemożnością
ubiegania się o nowe pozwolenie, żądanie wyjaśnień lub zmian po
upływie kilku miesięcy;

• wymóg publikowania kosztownych sprawozdań z wykorzystania zbiórki
w prasie (postulat ograniczenia wymogu do strony internetowej
organizacji lub uwzględnienia opłat za wymagane rozporządzeniem
ogłoszenie w kosztach prowadzenia zbiórki);

• konieczność otwierania za każdym razem nowego konta do nowej
zbiórki.



Ustalono, że postulaty organizacji obecnych na spotkaniu, w tym w
szczególności postulat zawężenia zbiórki publicznej do jej
ustawowej definicji, zostaną przedstawione: Ministrowi Spraw
Wewnętrznych i Administracji, Sejmowej Podkomisji ds. Współpracy z
Organizacjami Pozarządowymi oraz Komisji „Przyjazne Państwo” pod
przewodnictwem Janusza Palikota.